امین حیایی؛ احیای آقای آرتیست

رویداد۲۴- مازیار وکیلی: امین حیایی را بیشتر با فیلم‌های عامه‌پسندی که بازی کرده به یاد می‌آوریم. فیلمفارسی‌های به روز شده‌ای که از امین حیایی کارهایی را می‌خواستند که هر بازیگری دیگری می‌توانست آن کارها را انجام دهد. اما این فیلم‌ها هیچ‌کدام واقعیت امین حیایی نیست. 

امین حیایی بر خلاف شمایلی که در تمام این سال‌ها برای خود دست و پا کرده جایی فراتر از تمام فیلم‌های ضعیفی که در آن‌ها بازی کرده قرار می‌گیرد. امین حیایی آن و حضور بازیگری را دارد. جلوی دوربین اذیت نمی‌کند. بامزه است و بلد است یک نقش ضعیف را هم طوری اجرا کند که بیننده دوستش داشته باشد. این دستاورد کمی برای یک بازیگر نیست. اگر به کارنامه بازیگری امین حیایی نگاه کنیم فیلم‌های بی‌ارزش زیادی  در کارنامه امین حیایی به چشم می‌خورد. اما هیچ‌کدام از این آثار نتوانسته به جایگاه امین حیایی به عنوان ستاره آسیب بزند. 

امین حیایی همیشه کار خودش را کرده. جلوی دوربین رفته و بازی که به نظرش مناسب می‌رسیده را انجام داده. گاهی تیپ‌سازی کرده و گاهی خودش بوده. همین اندازه را کافی دانسته و هیچ‌گاه تلاش نکرده خیلی به سویه هنری کارنامه‌اش اضافه کند. این قناعت باعث شده امین حیایی هیچ‌گاه جدی گرفته نشود. حتی وقتی سیمرغ بلورین جشنواره فیلم فجر را برای فیلم شب کسب کرد کسی جدی‌اش نگرفت. او هم بدون توجه به جایزه‌ای که کسب کرده بود کار خودش را ادامه داد. همان کمدی‌های نازل را بازی کرد. در همان کمدی‌ها هم گاهی نقش اصلی بود و گاهی نقش وردست بامزه قهرمان را بر عهده گرفت. گاهی فردین یا ملک‌مطیعی بود و گاهی وردست بامزه سینمای فارسی. اما مجموع این نقش‌ها یک نتیجه داشت و آن هرز رفتن استعدادی بود که حیایی را از بسیاری بازیگران سینمای ایران متمایز می‌کرد. 

امین حیایی هنوز هم ستاره است. منتها ستاره‌ای کم فروغ. او در متن سینمای ایران حضور دارد اما حضورش چندان جدی نیست. نه مثل شهاب حسینی کارنامه‌اش پر است از نقش‌های متفاوت و نه مثل محمدرضا گلزار صدرنشین سینمای عامه‌پسند است. از جوان اول دهه هفتاد بدل شده به یکی از بازیگران کم اثر سینمای ایران. مشکل این است که خودش هم هیچ‌گاه تلاش نکرده این پیله را بشکافد و قدم در راه‌های پرخطر بگذارد و نقش‌های متفاوت را امتحان کند. نقش‌هایی که بتواند از تمام استعداد حیایی به نفع نقشی ماندگار استفاده کند. نقشی که او را متمایز از دیگران قرار دهد. امین حیایی هم توانش را دارد هم لیاقتش را. فقط باید دورخیز کند و بپرد. باید تلاش کند خودش را احیا کند. او هنوز به طور کامل غرق نشده. 

جشنواره امسال می‌تواند سال احیا امین حیایی باشد. سالی که می‌تواند ثابت کند امین حیایی یک بازیگر معمولی سینمای عامه‌پسند نیست. بهترین جنبه تمام آن فیلم‌های فراموش‌شده امین حیایی است. بازیگری ذاتاً آرتیست و بامزه که می‌تواند در هر فیلمی با هر کیفیتی گلیم خودش را از آب بیرون بکشد و بازی خوبی ارائه دهد. کما فیلم گلزار بود اما این امین حیایی بود که در آن کولاک می‌کرد و فیلم را به سر منزل مقصود می‌رساند. تنها جنبه‌ای که از فیلم‌های ضعیف پسرتهرونی، اخراجی‌ها، سلام برعشق و ناردون یادمان مانده امین حیایی است. خیلی استعداد می‌خواهد بعد از این همه فیلم بد هنوز حذف نشده باشی و به احیا و پیشرفتت امید باشد. اما حیایی همچنان ما را امیدوار نگه داشته است. 

حیایی در تمام این سال‌ها در همین حوالی حضور داشته تا ثابت کند بازیگر خوبی است. او باقی مانده تا یادمان بیاورد که تمام سال‌های فعالیتش بدون دستاورد نبوده است. اما اثبات چنین موضوعی بدون ایفای نقش‌های بزرگ کار سختی است. حیایی هنوز-حتی بعد از بردن سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد- نقش بزرگی گیرش نیامده که بتواند ثابت کند چیزی فراتر از کارنامه امروزش در چنته دارد. چیزی که بی‌اَرزد سال‌ها بعد درباره او حرف زد و او را صرفاً با نقش‌های کم ارزش در کمدی‌های نازل به خاطر نیاورد. دقیقاً به همین خاطر دو فیلمی که حیایی که در بخش مسابقه دارد از کنجکاوی‌برانگیزترین فیلم‌های جشنواره هستند. خصوصاً فیلم نعمت‌الله که فیلمی تک پرسوناژ است و می‌توان آن را فیلم امین حیایی هم دانست. همین که کارگردان سخت‌گیری مثل نعمت الله حاضر شده نقش اصلی پروژه سنگینی مثل شعله‌ور را به امین حیایی بسپارد مشخص است که به کار این بازیگر ایمان دارد. شعله‌ور بهترین فرصت برای امین حیایی است تا ثابت کند چرا می‌توان به او امید داشت. 

نکته بعدی که درباره شعله‌ور جلب نظر می‌کند خلاصه داستان به شدت کنجکاوی‌برانگیز آن است. فیلم داستان زندگی مردی را روایت می‌کند که احساس می‌کند در زندگی عددی نشده و همین احساس کل زندگی او را تحت تاثیر قرار می‌دهد. چنین خط قصه‌ای می‌تواند در دستان حمید نعمت‌الله بدل به جواهر شود. درست مثل فیلم به شدت دیریاب اما درخشان آرایش غلیظ که به درستی درک نشد. نعمت‌الله اُستاد پیچیده تعریف کردن چنین داستان‌های پیچیده‌ای است. خود نعمت‌الله هم تاکید کرده که فیلمش شباهت‌های زیادی با فیلم آرایش غلیظ دارد و فقط از جنبه‌های طنزآمیز آن فیلم تهی است. بازیگر نقش اول چنین فیلمی امین حیایی است و همین فیلم می‌تواند بهترین سکوی پرتاب برای امین حیایی باشد تا خودش را از شر نقش‌های کم فروغ قبلی خلاص کند. چنین نقشی می‌تواند برای امین حیایی سیمرغ دوم را هم به ارمغان بیاورد. البته پیش شرط چنین افتخاری مقبول و معقول از کار درآمدن خود فیلم است. 

اگر فیلم نعمت‌الله فیلم معقولی از کار درآمده باشد(که بسیار محتمل است) آن وقت باید منتظر کاندیداتوری و شاید کسب سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد توسط امین حیایی باشیم. سیمرغی که می‌تواند عطر و طعم متفاوتی برای امین حیایی داشته باشد. تفاوت این سیمرغ با سیمرغ قبلی امین حیایی در یک چیز است و آن چیز خود امین حیایی است. امین حیایی امروز بسیار پخته‌تر از امین حیایی چند سال پیش است و همین پختگی می‌تواند مکمل خوبی برای سیمرغ احتمالی امین حیایی باشد. اما شعله‌ور تنها فیلم امین حیایی در جشنواره امسال نیست. فیلم بعدی او که در بخش مسابقه جشنواره فیلم فجر حاضر است دارکوب بهروز شعیبی است. 

دارکوب هم فیلم کنجکاوی برانگیزی است. تیم بازیگران جذابی دارد و از همه مهم‌تر کارگردان کاربلدی مثل بهروز شعیبی آن را ساخته است. اگر بنا بر نادیده گرفتن بهروز شعیبی نباشد می‌توان اَمیدوار بود امین حیایی در این فیلم هم دیده شود. همه این صحبت‌ها البته گمانه‌زنی است. گمانه‌زنی‌هایی که می‌تواند به واقعیت بپیوندد و یا اشتباه از کار دربیاید. 

اما چه امین حیایی در این جشنواره بدرخشد چه نه باز هم همه چیز به خودش بستگی دارد. بستگی دارد او کدام مسیر را طی کند. اگر بتواند از وسوسه نقش‌های نازل خلاص شود، می‌توانیم منتظر احیای آقای آرتیست باشیم. در نهایت همه چیز دست خود امین حیایی است. اوست که انتخاب می‌کند چه جایگاهی در سینمای ایران داشته باشد. بازیگر فیلم‌های نازل یا آرتیستی فراموش نشدنی.